"Đất Quảng Nam chưa mưa đã thấm
Rượu Hồng Đào chưa nhấm đã say"


Theo lưu truyền tại vùng quê đất Quảng, ngày xưa, tại Gò Nổi, Điện Bàn, Quảng Nam, trong một gia đình nọ chỉ có hai cha con. Người cha luống tuổi rất thạo trồng dâu, trồng lúa và nấu rượu. Người con gái tuổi độ mười tám, đôi mươi theo cha trồng dâu, chăn tằm, dệt lụa. Cô con gái họ Nguyễn, tên Hồng Đào. Cô không chỉ được bà con cô bác thương yêu về tính tình hiền thục, đoan trang mà còn nổi tiếng xinh đẹp nhất vùng.

Nhờ người cha cần cù chịu khó, vừa làm ruộng, trồng dâu vừa nấu rượu để bán cho bà con hàng xóm, nên hai cha con tuy không giàu có nhưng cuộc sống no đủ, hạnh phúc.

Ngày ngày, vào mỗi chiều khi xong việc đồng áng, Hồng Đào vẫn chăn tằm, dệt lụa và phụ giúp cha bán rượu cho dân lành. Rượu của người cha được nấu từ gạo mới, ướp hương từ những quả đào chín mọng và được ủ trong chum sành chôn dưới đất nên rất thơm ngon.

"Hữu xạ tự nhiên hương"- túp lều tranh dựa vào khóm tre bên cạnh hồ nước chiều nào cũng có khách uống rượu, đặc biệt là đám trai làng. Cánh trai làng, kể cả các làng bên đến đây vì cô Hồng Đào, một thôn nữ xinh đẹp nhất vùng... Và cứ như vậy quán nhỏ được gọi tên là Hồng Đào, và rượu Hồng Đào cũng có từ đó.

Rượu Hồng Đào có thật hay chỉ có trong ca dao (!?)

Đã có rất nhiều người cho rằng rượu Hồng Đào chưa từng có thật. Nhà thơ Lê Minh Quốc đã từng công bố trên nhiều tờ báo là rượu Hồng Đào không có thật: Với người Quảng... rượu Hồng Đào không có thật. Nó chỉ là một cách nói nhằm tương xứng với địa danh Quảng Nam. Tại sao lại là rượu (màu) Hồng Đào, chứ không phải là một màu nào khác? Bởi vậy, rượu Hồng Đào chỉ là danh từ chung ám chỉ một điều tốt đẹp.

Nhưng ngược lại, tác giả Nguyễn Trung Dân đã khẳng định trên báo Thanh Niên, rượu Hồng Đào hoàn toàn có thật: Rượu Hồng Đào khắp cả Quảng Nam nơi nào cũng có. Người ta lấy rượu đế (trắng) thường nấu bằng gạo sau khi lên men, dùng cây tăm hương (chân hương đã đốt còn trong bát nhang) hay lấy cái vỏ bao hương nhúng vào rượu trắng, nhuộm màu hồng của chân hương hay vỏ bao hương cho rượu, nên rượu Hồng Đào.

Ông Đỗ Thế- Quyền giám đốc Công ty TNHH Thực phẩm Minh Anh kể lại sau nhiều năm đi tìm nguồn gốc rượu Hồng Đào: "Ngày xưa, lúa gạo ít, người nông dân xứ Quảng phải dành thóc để ăn đến giáp hạt nên ngày thường không dư dả lúa thóc để nấu rượu. Chỉ vào mùa thu hoạch, người ta mới dành ra chút ít nguyên liệu nấu rượu Hồng Đào. Bởi vậy, lúa để nấu rượu Hồng Đào luôn luôn phải là lúa mới gặt chưa quá 100 ngày, được xay trong các cối xay bằng tre để bóc vỏ trấu, hạt gạo còn màu trắng đục ngà xanh của vỏ cám. Hạt cơm nấu từ gạo này để làm rượu phải đảm bảo không được nở to, bề mặt hạt cơm trơn bóng.

Sau khi để nguội, trộn với một ít men lá - người vùng cao hiện nay vẫn dùng sản xuất rượu cần - và ủ trong những chum sành khoảng một tuần sau mới đem chưng cất. Men rượu tự nhiên trong lá sẽ chuyển cơm thành rượu có mùi thơm nồng đượm, đặc trưng của mùi gạo lúa mới còn nguyên cám.

Sau đó ủ tiếp rượu mới cất (có khi với quả đào chín thái mỏng) trong các chum sành và chôn cả chum rượu dưới đất. Sau hơn 100 ngày mới đào lên, rượu Hồng Đào lúc này có màu hồng đỏ óng ánh và mùi thơm rất quyến rũ. Thông thường, hũ rượu này chỉ dùng trong các dịp lễ lạt, đình đám".

Những ngày đón năm mới 2007, tại Đà Nẵng, khách hàng đến siêu thị Intimex sẽ được uống rượu Hồng Đào miễn phí. Nghe có vẻ lạ! Thực tế rượu Hồng Đào đã có mặt trên thị trường từ những năm cuối thế kỷ 20. Ở đây có 4 loại rượu mang nhãn hiệu "Rượu Hồng Đào": Hồng Đào Tằm Công Tử, Hồng Đào Tứ Quý, Hồng Đào Linh Chi... Theo ông Đỗ Thế, để sản xuất độc quyền rượu Hồng Đào, từ năm 1995 Công ty Minh Anh đã đi về tận các vùng quê Quảng Nam tìm hiểu học hỏi cách nấu rượu truyền thống của bà con, nhất là những nơi có trồng loại "nếp hồng Bà Rén"- một loại giống nếp truyền thống.

Từ những nghiên cứu thực tế, Công ty Minh Anh nhận ra rằng, để nấu thành công rượu Hồng Đào thì phải áp dụng qui trình sản xuất hoàn toàn theo phương pháp thủ công cổ truyền từ khâu chọn nguyên liệu - phải là thứ gạo quê vùng Gò Nổi (Điện Bàn), gạo mới gặt chưa quá 100 ngày. Rồi đến các khâu khác như ủ men, thuỷ phân, chưng cất bằng lò nấu rượu theo hình bát quái. Tất nhiên đó mới chỉ là công đoạn đầu, còn việc chuẩn hoá rượu, tạo mùi, kiểm tra đo lường chất lượng… phải đòi hỏi tay nghề của các kỹ sư chuyên ngành với các thiết bị hiện đại thì sản phẩm mới hoàn hảo được. Và đến năm 2003, Cục Sở hữu Trí tuệ đã cấp Văn bằng nhãn hiệu độc quyền Rượu Hồng Đào cho Công ty Minh Anh.

Để rượu Hồng Đào đến với khách hàng, năm 2004 Công ty Minh Anh đã xây dựng website www.hongdao.com.vn và www.minhanh.com.vn nhằm đẩy mạnh phát triển mạng lưới kinh doanh rượu Hồng Đào trên toàn quốc. Từ đây, khách hàng có thể mua hàng và thanh toán qua mạng. Ông Thế cho biết: Hiện nay, thị trường TP.HCM là nơi tiêu thụ số lượng rượu Hồng Đào lớn nhất, chiếm tới 50% sản phẩm Công ty. Có tới 45 siêu thị có gian hàng rượu Hồng Đào. Đối tượng khách hàng chủ yếu là người dân đồng hương xứ Quảng (có tới 800.000 người Quảng Nam hiện đang sinh sống tại TP.HCM) mua để tặng đối tác, khách quý làm quà quê mỗi dịp Tết đến. Tại Hà Nội, Chi nhánh Công ty Xuất nhập khẩu Hà Nội đã hợp tác trở thành nhà phân phối độc quyền cho rượu Hồng Đào. Hiện nay Công ty Minh Anh cũng đang lập kế hoạch quy hoạch các vùng trồng lúa nếp Bà Rén tại địa bàn các huyện Điện Bàn, Duy Xuyên, Quế Sơn, Núi Thành, Thăng Bình (Quảng Nam), để tạo thành vùng sản xuất, cung cấp nguyên liệu "sạch" cho công ty, và tạo việc làm cho bà con vùng nông thôn.